Instytut Sztuki PAN

PL | EN

-A A +A

Zakład Muzykologii

W Zakładzie Muzykologii prowadzone są badania z zakresu historii muzyki od średniowiecza do XXI wieku oraz etnomuzykologii. Punkt ciężkości położony jest na polską tradycję muzyczną, choć podejmowane są również zagadnienia dotyczące muzyki innych krajów i regionów. W profilu Zakładu mieszczą się zwłaszcza pogłębione badania źródłowe oraz prace edytorskie i dokumentacyjne, rozwijane we współpracy międzynarodowej. W strukturze Pracowni Historii Muzyki funkcjonuje redakcja kwartalnika „Muzyka”, seria „Monumenta Musicae in Polonia”, Katalog Źródeł Muzycznych w Polsce oraz zespół Muzyka Polska za Granicą. W Pracowni Etnomuzykologii oprócz projektów indywidualnych prowadzona jest seria „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”. Zakład organizuje konwersatoria z udziałem gości zagranicznych oraz cykliczne konferencje (m.in. „Sympozjum historyków muzyki II połowy XVIII i XIX wieku”).
Zakładem kieruje prof. dr hab. Paweł Gancarczyk

Pracownia Historii Muzyki – Katalog źródeł muzycznych

Pracownia Katalogu Źródeł Muzycznych w Polsce powstała w wyniku zgromadzenia materiałów źródłowych w toku realizacji projektu Notae Musicae Artis (projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych, nr 1 P015 04 105). Celem Katalogu jest gromadzenie informacji na temat źródeł muzycznych zachowanych w Polsce, a także źródeł do historii muzyki polskiej zachowanych poza granicami kraju. Zadania te realizowane są poprzez kwerendy i badania źródłowe, tworzenie katalogów i baz danych, organizowanie konferencji oraz przygotowywanie opracowań naukowych. W centrum zainteresowania Katalogu znajdują się źródła liturgiczno-muzyczne (również potrydenckie), źródła do teorii muzyki, a także ikonografia muzyczna.

Aktualnie w pracowni prowadzone są prace badawcze w następujących kierunkach:

  • cysterskie rękopisy liturgiczno-muzyczne (do ok. 1600)
  • dominikańskie rękopisy liturgiczno-muzyczne
  • polskie rękopisy i druki liturgiczno-muzyczne z XVII i XVIII w.
  • notacja muzyczna w polskich źródłach chorałowych (do ok. 1600) 
  • rękopisy i druki teoretyczno-muzyczne XIII-XVI w.
  • ikonografia muzyczna 
  • historia liturgii, szczególnie jej polityczne znaczenie w średniowieczu
  • kultura rękopiśmienna średniowiecza oraz teologia polityki VIII—XIII wieku
  • przygotowanie platformy internetowej umożliwiającej automatyzację katalogowania źródeł liturgicznych (projekt Ritus+)

Pracownicy Katalogu współpracują z zespołem projektu Manuscripta.pl (Instytut Historii Nauki PAN), z Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów w Krakowie, a także zespołami badawczymi projektów Usuarium (Uniwersytet Loránda Eötvösa w Budapeszcie, ELTE) oraz eCLLA+ (Uniwersytet w Ratyzbonie we współpracy z Henry Bradshaw Society, Londyn). 

Bieżące projekty 

  • Cantus Planus in Polonia  jest internetową bazą danych poświęconą źródłom chorałowym zachowanym w polskich bibliotekach i archiwach. Każdy wprowadzany do bazy manuskrypt opatrywany jest ogólnym opisem, a następnie indeksowany. Baza jest zintegrowana z siecią Cantus Index Network . 

  • Liturgica Poloniae. Katalog polskich rękopisów liturgicznych. Cz. 1: do około 1300 r., projekt NPRH finansowany przez MEiN (2022-2027). Celem projektu jest przygotowanie szczegółowych opisów katalogowych około 110 rękopisów liturgicznych powstałych do około 1300 r., przechowywanych w zbiorach polskich i za granicą. 

  • Early Music in Central Europe: Collaborative Research, Migrating Sources, Transregional Connections  (projekt finansowany przez Visegrad Fund; Strategic Grant: 22310209; 2023-2026). Projekt łączy cztery zespoły badawcze skupione wokół głównych obszarów muzyki dawnej (przede wszystkim monodii liturgicznej). Spotkania o charakterze warsztatowym organizowane w krajach grupy V4 pomyślane zostały jako okazja do wymiany wiedzy, metod badawczych i perspektyw akademickich.

  • Musical and Liturgical Traditions in Medieval Poland and Hungary – projekt współpracy bilateralnej w ramach sieci akademii nauk pomiędzy badaczami z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Research Centre for the Humanities, Institute for Musicology w Budapeszcie realizowany w latach 2024-2026, mający na celu wsparcie wymiany naukowej, kwerend archiwalnych, uczestnictwa w wykładach i konferencjach oraz planowania wspólnych działań naukowych.
  • Tradycje teoretyczno-muzyczne i dydaktyczne w Europie XIV-XVI w. – projekt realizowany w nieformalnej współpracy z muzykologami z Wielkiej Brytanii i USA. Obecnie prowadzone prace koncentrują się wokół recepcji traktatu Boecjusza ‘De institutione musica’. W ramach projektu gromadzony jest materiał źródłowy z IX – XVI w. pochodzący z całej Europy. Polski materiał źródłowy rozpatrywany jest w szerokim kontekście ogólnoeuropejskim.

Dokumentacja materiałów źródłowych

Zespół: prof. dr hab. Elżbieta Witkowska-Zaremba (kierowniczka Pracowni), dr Irina Chachulska, dr Dominika Grabiec, dr Paweł Figurski

Kontakt: tel. (22) 50 48 238

ich dr Irina Chachulska
pf dr Paweł Figurski
DG dr Dominika Grabiec
ewz prof. dr hab. Elżbieta Witkowska-Zaremba
 
Pracownia Historii Muzyki – „Monumenta Musicae in Polonia”

Dokumentacyjno-źródłowa seria wydawnicza „Monumenta Musicae in Polonia” założona została w 1951 roku przez Józefa M. Chomińskiego, który był jej pierwszym redaktorem naczelnym. W latach 1972-2004 serię prowadził Jerzy Morawski, zaś od 2005 roku kieruje nią Barbara Przybyszewska-Jarmińska. W ramach „Monumenta Musicae in Polonia” publikowane są utwory muzyczne oraz prace teoretycznomuzyczne w formie edycji krytyczno-źródłowych, jak również najcenniejsze źródła muzyczne w formie faksymilowej. Seria obejmuje swoim zasięgiem dzieła powstałe w Polsce lub z Polską związane pochodzące z okresu od późnego średniowiecza do XIX wieku. Zespół „Monumenta Musicae in Polonia” zajmuje się nie tylko pracami edytorskimi i redakcyjnymi, lecz również inicjuje badania nad muzyką dawną i zagadnieniami edytorstwa muzycznego.

Zobacz: Monumenta Musicae in Polonia (MMP) - seria wydawnicza

Zespół: prof. dr hab. Barbara Przybyszewska-Jarmińska (redaktor naczelna), dr Jakub Chachulski, dr Katarzyna Korpanty, mgr Julia Palacz (Kraków)

j_ch dr Jakub Chachulski
kk dr Katarzyna Korpanty
jp mgr Julia Palacz
bpj prof. dr hab. Barbara Przybyszewska-Jarmińska
 
Pracownia Historii Muzyki – Muzyka polska za granicą

Celem zespołu są badania nad twórczością i działalnością kompozytorów polskich aktywnych poza granicami Polski w XX i XXI wieku. Wśród kompozytorów wyróżnionych specjalną uwagą znajdują się m.in.: Zygmunt Mycielski, Roman Palester, Andrzej Panufnik, Karol Rathaus, Ludomir Michał Rogowski. W kręgu zainteresowań pozostają również ośrodki zagraniczne propagujące polską kulturę muzyczną, ze szczególnym uwzględnieniem Europy i Ameryki Północnej. 

W latach 2025-2027 realizowany jest międzynarodowy projekt Muzyka polska i litewska w perspektywie globalnej: migracja, tożsamości diasporyczne i ojczyzna / Polish and Lithuanian Music in Global Perspective: Migration, Diasporic Identities and Homeland (kierownik: dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN).

Zobacz grant: Muzyka polska i litewska w perspektywie globalnej: migracja, tożsamości diasporyczne i ojczyzna 

Interdyscyplinarne seminaria „Migracje artystyczne w XIX, XX i XXI wieku”, otwarte dla wszystkich, odbywają się ONLINE, w ostatnie wtorki miesiąca, o godz. 13:00. 

PLAN SEMINARIÓW w roku akademickim 2025/2026  

Zespół organizuje cykliczne konferencje oraz inicjuje i redaguje kolejne tomy serii książkowej „Muzyka Polska za Granicą”.

Konferencje z cyklu MUZYKA POLSKA ZA GRANICĄ

Inne konferencje: 

  • Zygmunt Mycielski: człowiek, myśl, muzyka. Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa zorganizowana przez Zakład Muzykologii IS PAN i Sekcję Muzykologów ZKP. Warszawa, 8 V 2017. PROGRAM
     

Zobacz: Muzyka Polska za Granicą - seria wydawnicza

Zespół: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN (kierowniczka Pracowni), dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska prof. IS PAN

bbl dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN
jgp dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN
 
Pracownia Historii Muzyki – „Muzyka”

Kwartalnik „Muzyka” wydawany jest nieprzerwanie od 1956 roku i pozostaje wiodącym pismem muzykologicznym w Polsce. Publikuje teksty z zakresu historii muzyki od średniowiecza do współczesności, a także etnomuzykologii i muzykologii systematycznej. Główny punkt ciężkości poruszanej w nim problematyki stanowi polska tradycja muzyczna, w jej możliwie szerokim rozumieniu, oraz kultura krajów Europy Środkowej. Artykuły publikowane są w językach polskim lub angielskim i podlegają procedurze recenzyjnej. Wszystkie teksty począwszy od 2018 roku udostępniane są bezpłatnie na stronie internetowej czasopisma: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/index. Członkowie zespołu redakcyjnego „Muzyki” oprócz pracy na rzecz kwartalnika, prowadzą własne badania nad historią muzyki od XV do XX wieku.

Zespół: prof. dr hab. Paweł Gancarczyk (redaktor naczelny), dr Bartłomiej Gembicki, dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN, dr Małgorzata Sieradz, dr hab. Grzegorz Zieziula prof. IS PAN

Paweł Gancarczyk prof. dr hab. Paweł Gancarczyk
bg dr Bartłomiej Gembicki
jgp dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN
ms dr Małgorzata Sieradz
GZ dr hab. Grzegorz Zieziula, prof. IS PAN
 
Pracownia Historii Muzyki – grant NCN „Krucjaty a muzyka w późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europie, 1453-1683”

Krucjaty a muzyka w późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europie, 1453-1683

Podczas gdy większość ludzi uważa krucjaty za ciąg wojen religijnych o podbój Ziemi Świętej, mających miejsce w latach 1095-1291, historycy obecnie przyjmują taką definicję krucjat, która obejmuje również późniejsze przedsięwzięcia militarne z okresu późnego średniowieczu i wczesnego nowożytności. W latach 1453-1683 Imperium Osmańskie uważane było za głównego oponenta wypraw krzyżowych, a przesłanie krucjat stanowiło część szeroko zakrojonej propagandy w całej Europie, obejmującej również dzieła sztuki. Mimo że historycy i badacze krucjat uwzględniali w swoich rozważaniach sposób przedstawiania krucjat w sztukach wizualnych i literaturze, strona muzyczna była zasadniczo ignorowana. Jednocześnie muzykolodzy dawali pierwszeństwo badaniom nad muzyką w tradycyjnym okresie krucjat i nie brali pod uwagę tego, w jaki sposób historycy interpretowali późniejsze wyprawy.

Głównym celem projektu „Krucjaty a muzyka” jest opracowanie pierwszego kompleksowego studium, integrującego retorykę krucjat z kulturą muzyczną późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Koncentrując się na krucjatach przeciwko Imperium Osmańskiemu, projekt będzie szczegółowo opisywał w jaki sposób muzyka wpływała na przekonania dotyczące Turków, sławiła zwycięstwa militarne i promowała wyprawy krzyżowe wśród różnych warstw społecznych. Pod względem chronologicznym projekt skupi się na okresie od 1453 roku, daty upadku Konstantynopola, do 1683 roku, kiedy zwycięstwo obozu europejskiego w bitwie pod Wiedniem, pod dowództwem polskiego króla Jana III Sobieskiego, odwróciło losy ekspansji terytorialnej Osmanów w Europie. 

Projekt obejmie szeroki obszar geograficzny, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów uznawanych za ważne w historii krucjat, zarówno ze względu na bliskość pól bitewnych, jak i ich znaczenie w kształtowaniu propagandy krucjatowej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona regionom Europy Środkowej, takim jak obecne Czechy, Polska i Węgry, często marginalizowanych przez badaczy krucjat, a także muzykologów.

Zespół: dr Nicolò Ferrari (kierownik projektu)

Pracownia Historii Muzyki – grant NCN „Ambiwalentne peryferie: sytuowanie opery i kultury operowej Polski na mapie Oświecenia”

Celem projektu jest ukazanie historycznego znaczenia Polski w europejskiej kulturze operowej doby Oświecenia. Badania obejmują przedstawienia operowe i ich recepcję w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1765–1795) oraz we wczesnych dekadach porozbiorowych (do 1830 roku), analizowane na tle cyrkulacji repertuaru włoskiego, francuskiego i niemieckiego, mobilności wykonawców oraz rozpowszechniania się oper w językach narodowych. Projekt podważa utrwalone w badaniach nad operą uogólnienia marginalizujące Polskę, ukazując m.in. Warszawę jako istotne centrum życia operowego i aktywnego uczestnika europejskiej wymiany kulturowej.

Podejście metodologiczne łączy analizę muzyczną z kontekstami narodowymi, uwzględniającymi specyfikę polskiego Oświecenia, w tym jego uwarunkowania reformatorskie, społeczne i polityczne. Szczególny nacisk położony jest na ideologiczne i estetyczne aspekty rozwoju opery polskiej w latach 1778–1830 postrzeganej jako nośnik oświeceniowych i narodowych aspiracji. Równocześnie projekt sytuuje Polskę w szerokiej perspektywie transnarodowej. Takie ujęcie pozwala nie tylko lepiej zrozumieć miejsce Polski we wspólnej przestrzeni kulturowej, lecz także włączyć wyniki badań w szersze dyskusje muzykologiczne nad relacją centrum–peryferie oraz nad operą Oświecenia jako zjawiskiem ogólnoeuropejskim.

Zespół: dr Anna Parkitna (kierownik projektu)

Pracownia Etnomuzykologii – „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”

Prowadzone w Pracowni Etnomuzykologii badania dotyczą przede wszystkim tradycyjnych kultur muzycznych w Polsce – zarówno w ich historycznym, jak i współczesnym wymiarze. Studia regionalistyczne, prowadzone z udziałem współpracowników z innych ośrodków naukowych i z terenu, owocują serią monograficzną „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa – Źródła i Materiały”, wydawaną od 1974 roku. Główny korpus źródeł dla tej serii stanowią nagrania archiwalne ze Zbiorów Fonograficznych IS PAN, sukcesywnie powiększane o nowe rejestracje muzyki tradycyjnej. Indywidualne zainteresowania badawcze rozwijane są w Pracowni w takich obszarach jak studia nad śpiewem tradycyjnym, ludową muzyczną kulturą religijną, wykonawstwem muzyki tradycyjnej oraz nią inspirowanej, tworzenie nowych koncepcji metodologicznych w badaniach etnomuzykologicznych. Ważne miejsce zajmuje współpraca – także w wymiarze międzynarodowym – z innymi instytucjami naukowymi i akademickimi, ośrodkami kultury i muzeami oraz mediami, realizowana poprzez regularne wykłady, audycje, konsultacje, uczestnictwo w konferencjach, komisjach konkursowych muzyki tradycyjnej i folkowej, koncertach oraz innych projektach badawczych i artystycznych.

Zobacz: Polska Pieśń i Muzyka Ludowa - seria wydawnicza 

Zespół: dr Weronika Grozdew-Kołacińska (kierowniczka Pracowni), dr Agata Krajewska-Mikosz, dr Arleta Nawrocka-Wysocka (Poznań), mgr Barbara Śnieżek, dr inż. Magdalena Chudy 

 

wg-k dr Weronika Grozdew-Kołacińska
akm dr Agata Krajewska-Mikosz
anw dr Arleta Nawrocka-Wysocka
BS mgr Barbara Śnieżek-Gużyńska
 
Doktoranci i stypendyści w Zakładzie Muzykologii

  • Łukasz Kaczmarowski, Szkoła Doktorska Anthropos IPAN (promotor: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN)

  • Łucja Siedlik, Szkoła Doktorska Anthropos IPAN (promotor: dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN)

  • Jordan Lian - stypendystka Fulbrighta (opieka naukowa: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, IS PAN i dr Piotr Wciślik, IBL PAN)

Historia

W strukturze powstałego w 1949 roku Państwowego Instytutu Sztuki, a od 1959 roku Instytutu Sztuki PAN, przez kilkadziesiąt lat istniały dwa oddzielne zakłady, w których główny przedmiot badań stanowiła muzyka. Był to Zakład Historii Muzyki (początkowo Sekcja Muzyki, przez wiele lat Zakład Historii i Teorii Muzyki) oraz Zakład Folkloru Muzycznego (z genezą w założonym w 1947 roku Państwowym Instytucie Badania Sztuki Ludowej, w latach 70. i 80. XX wieku mający status Pracowni Dokumentacji Folkloru). W wyniku restrukturyzacji przeprowadzonej w Instytucie Sztuki w 1992 roku z tych dwóch działów powstał Zakład Historii Muzyki, przemianowany w 2009 roku na Zakład Muzykologii, z wydzielonymi pracowniami Historii Muzyki i Etnomuzykologii.