Instytut Sztuki PAN

PL | EN

-A A +A

Zakład Muzykologii

W Zakładzie Muzykologii prowadzone są badania z zakresu historii muzyki od średniowiecza do XXI wieku oraz etnomuzykologii. Punkt ciężkości położony jest na polską tradycję muzyczną, choć podejmowane są również zagadnienia dotyczące muzyki innych krajów i regionów. W profilu Zakładu mieszczą się zwłaszcza pogłębione badania źródłowe oraz prace edytorskie i dokumentacyjne, rozwijane we współpracy międzynarodowej. W strukturze Pracowni Historii Muzyki funkcjonuje redakcja kwartalnika „Muzyka”, seria „Monumenta Musicae in Polonia”, Katalog Źródeł Muzycznych w Polsce oraz zespół Muzyka Polska za Granicą. W Pracowni Etnomuzykologii oprócz projektów indywidualnych prowadzona jest seria „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”. Zakład organizuje konwersatoria z udziałem gości zagranicznych oraz cykliczne konferencje (m.in. „Sympozjum historyków muzyki II połowy XVIII i XIX wieku”).
Zakładem kieruje prof. dr hab. Paweł Gancarczyk

Pracownia Historii Muzyki – Katalog źródeł muzycznych

Pracownia Katalogu Źródeł Muzycznych w Polsce powstała w wyniku zgromadzenia materiałów źródłowych w toku realizacji projektu Notae Musicae Artis (projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych, nr 1 P015 04 105). Celem Katalogu jest gromadzenie informacji na temat źródeł muzycznych zachowanych w Polsce, a także źródeł do historii muzyki polskiej zachowanych poza granicami kraju. Zadania te realizowane są poprzez kwerendy i badania źródłowe, tworzenie katalogów i baz danych, organizowanie konferencji oraz przygotowywanie opracowań naukowych. W centrum zainteresowania Katalogu znajdują się źródła liturgiczno-muzyczne (również potrydenckie), źródła do teorii muzyki, a także ikonografia muzyczna.

Aktualnie w pracowni prowadzone są prace badawcze w następujących kierunkach:

  • cysterskie rękopisy liturgiczno-muzyczne (do ok. 1600)
  • dominikańskie rękopisy liturgiczno-muzyczne
  • polskie rękopisy i druki liturgiczno-muzyczne z XVII i XVIII w.
  • notacja muzyczna w polskich źródłach chorałowych (do ok. 1600) 
  • rękopisy i druki teoretyczno-muzyczne XIII-XVI w.
  • ikonografia muzyczna 
  • historia liturgii, szczególnie jej polityczne znaczenie w średniowieczu
  • kultura rękopiśmienna średniowiecza oraz teologia polityki VIII—XIII wieku
  • przygotowanie platformy internetowej umożliwiającej automatyzację katalogowania źródeł liturgicznych (projekt Ritus+)

Pracownicy Katalogu współpracują z zespołem projektu Manuscripta.pl (Instytut Historii Nauki PAN), z Archiwum Polskiej Prowincji oo. Dominikanów w Krakowie, a także zespołami badawczymi projektów Usuarium (Uniwersytet Loránda Eötvösa w Budapeszcie, ELTE) oraz eCLLA+ (Uniwersytet w Ratyzbonie we współpracy z Henry Bradshaw Society, Londyn). 

Bieżące projekty 

  • Cantus Planus in Polonia  jest internetową bazą danych poświęconą źródłom chorałowym zachowanym w polskich bibliotekach i archiwach. Każdy wprowadzany do bazy manuskrypt opatrywany jest ogólnym opisem, a następnie indeksowany. Baza jest zintegrowana z siecią Cantus Index Network . 

  • Liturgica Poloniae. Katalog polskich rękopisów liturgicznych. Cz. 1: do około 1300 r., projekt NPRH finansowany przez MEiN (2022-2027). Celem projektu jest przygotowanie szczegółowych opisów katalogowych około 110 rękopisów liturgicznych powstałych do około 1300 r., przechowywanych w zbiorach polskich i za granicą. 

  • Early Music in Central Europe: Collaborative Research, Migrating Sources, Transregional Connections  (projekt finansowany przez Visegrad Fund; Strategic Grant: 22310209; 2023-2026). Projekt łączy cztery zespoły badawcze skupione wokół głównych obszarów muzyki dawnej (przede wszystkim monodii liturgicznej). Spotkania o charakterze warsztatowym organizowane w krajach grupy V4 pomyślane zostały jako okazja do wymiany wiedzy, metod badawczych i perspektyw akademickich.

  • Musical and Liturgical Traditions in Medieval Poland and Hungary – projekt współpracy bilateralnej w ramach sieci akademii nauk pomiędzy badaczami z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk i Research Centre for the Humanities, Institute for Musicology w Budapeszcie realizowany w latach 2024-2026, mający na celu wsparcie wymiany naukowej, kwerend archiwalnych, uczestnictwa w wykładach i konferencjach oraz planowania wspólnych działań naukowych.
  • Tradycje teoretyczno-muzyczne i dydaktyczne w Europie XIV-XVI w. – projekt realizowany w nieformalnej współpracy z muzykologami z Wielkiej Brytanii i USA. Obecnie prowadzone prace koncentrują się wokół recepcji traktatu Boecjusza ‘De institutione musica’. W ramach projektu gromadzony jest materiał źródłowy z IX – XVI w. pochodzący z całej Europy. Polski materiał źródłowy rozpatrywany jest w szerokim kontekście ogólnoeuropejskim.

Dokumentacja materiałów źródłowych

Zespół: prof. dr hab. Elżbieta Witkowska-Zaremba (kierowniczka Pracowni), dr Irina Chachulska, dr Dominika Grabiec, dr Paweł Figurski

Kontakt: tel. (22) 50 48 238

ich dr Irina Chachulska
pf dr Paweł Figurski
DG dr Dominika Grabiec
ewz prof. dr hab. Elżbieta Witkowska-Zaremba
 
Pracownia Historii Muzyki – „Monumenta Musicae in Polonia”

Dokumentacyjno-źródłowa seria wydawnicza „Monumenta Musicae in Polonia” założona została w 1951 roku przez Józefa M. Chomińskiego, który był jej pierwszym redaktorem naczelnym. W latach 1972-2004 serię prowadził Jerzy Morawski, zaś od 2005 roku kieruje nią Barbara Przybyszewska-Jarmińska. W ramach „Monumenta Musicae in Polonia” publikowane są utwory muzyczne oraz prace teoretycznomuzyczne w formie edycji krytyczno-źródłowych, jak również najcenniejsze źródła muzyczne w formie faksymilowej. Seria obejmuje swoim zasięgiem dzieła powstałe w Polsce lub z Polską związane pochodzące z okresu od późnego średniowiecza do XIX wieku. Zespół „Monumenta Musicae in Polonia” zajmuje się nie tylko pracami edytorskimi i redakcyjnymi, lecz również inicjuje badania nad muzyką dawną i zagadnieniami edytorstwa muzycznego.

Zobacz: Monumenta Musicae in Polonia (MMP) - seria wydawnicza

Zespół: prof. dr hab. Barbara Przybyszewska-Jarmińska (redaktor naczelna), dr Jakub Chachulski, dr Katarzyna Korpanty, mgr Julia Palacz (Kraków)

j_ch dr Jakub Chachulski
kk dr Katarzyna Korpanty
jp mgr Julia Palacz
bpj prof. dr hab. Barbara Przybyszewska-Jarmińska
 
Pracownia Historii Muzyki – Muzyka polska za granicą

Celem zespołu są badania nad twórczością i działalnością kompozytorów polskich aktywnych poza granicami Polski w XX i XXI wieku. Wśród kompozytorów wyróżnionych specjalną uwagą znajdują się m.in.: Zygmunt Mycielski, Roman Palester, Andrzej Panufnik, Karol Rathaus, Ludomir Michał Rogowski. W kręgu zainteresowań pozostają również ośrodki zagraniczne propagujące polską kulturę muzyczną, ze szczególnym uwzględnieniem Europy i Ameryki Północnej. 

W latach 2025-2027 realizowany jest międzynarodowy projekt Muzyka polska i litewska w perspektywie globalnej: migracja, tożsamości diasporyczne i ojczyzna / Polish and Lithuanian Music in Global Perspective: Migration, Diasporic Identities and Homeland (kierownik: dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN).

Zobacz grant: Muzyka polska i litewska w perspektywie globalnej: migracja, tożsamości diasporyczne i ojczyzna 

Interdyscyplinarne seminaria „Migracje artystyczne w XIX, XX i XXI wieku”, otwarte dla wszystkich, odbywają się ONLINE, w ostatnie wtorki miesiąca, o godz. 13:00. 

PLAN SEMINARIÓW w roku akademickim 2025/2026  

Zespół organizuje cykliczne konferencje oraz inicjuje i redaguje kolejne tomy serii książkowej „Muzyka Polska za Granicą”.

Konferencje z cyklu MUZYKA POLSKA ZA GRANICĄ

Inne konferencje: 

  • Zygmunt Mycielski: człowiek, myśl, muzyka. Interdyscyplinarna Konferencja Naukowa zorganizowana przez Zakład Muzykologii IS PAN i Sekcję Muzykologów ZKP. Warszawa, 8 V 2017. PROGRAM
     

Zobacz: Muzyka Polska za Granicą - seria wydawnicza

Zespół: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN (kierowniczka Pracowni), dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska prof. IS PAN

bbl dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN
jgp dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN
 
Pracownia Historii Muzyki – „Muzyka”

Kwartalnik „Muzyka” wydawany jest nieprzerwanie od 1956 roku i pozostaje wiodącym pismem muzykologicznym w Polsce. Publikuje teksty z zakresu historii muzyki od średniowiecza do współczesności, a także etnomuzykologii i muzykologii systematycznej. Główny punkt ciężkości poruszanej w nim problematyki stanowi polska tradycja muzyczna, w jej możliwie szerokim rozumieniu, oraz kultura krajów Europy Środkowej. Artykuły publikowane są w językach polskim lub angielskim i podlegają procedurze recenzyjnej. Wszystkie teksty począwszy od 2018 roku udostępniane są bezpłatnie na stronie internetowej czasopisma: https://czasopisma.ispan.pl/index.php/m/index. Członkowie zespołu redakcyjnego „Muzyki” oprócz pracy na rzecz kwartalnika, prowadzą własne badania nad historią muzyki od XV do XX wieku.

Zespół: prof. dr hab. Paweł Gancarczyk (redaktor naczelny), dr Bartłomiej Gembicki, dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN, dr Małgorzata Sieradz, dr hab. Grzegorz Zieziula prof. IS PAN

Paweł Gancarczyk prof. dr hab. Paweł Gancarczyk
bg dr Bartłomiej Gembicki
jgp dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN
ms dr Małgorzata Sieradz
GZ dr hab. Grzegorz Zieziula, prof. IS PAN
 
Pracownia Historii Muzyki – grant NCN „Krucjaty a muzyka w późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europie, 1453-1683”

Krucjaty a muzyka w późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europie, 1453-1683

Podczas gdy większość ludzi uważa krucjaty za ciąg wojen religijnych o podbój Ziemi Świętej, mających miejsce w latach 1095-1291, historycy obecnie przyjmują taką definicję krucjat, która obejmuje również późniejsze przedsięwzięcia militarne z okresu późnego średniowieczu i wczesnego nowożytności. W latach 1453-1683 Imperium Osmańskie uważane było za głównego oponenta wypraw krzyżowych, a przesłanie krucjat stanowiło część szeroko zakrojonej propagandy w całej Europie, obejmującej również dzieła sztuki. Mimo że historycy i badacze krucjat uwzględniali w swoich rozważaniach sposób przedstawiania krucjat w sztukach wizualnych i literaturze, strona muzyczna była zasadniczo ignorowana. Jednocześnie muzykolodzy dawali pierwszeństwo badaniom nad muzyką w tradycyjnym okresie krucjat i nie brali pod uwagę tego, w jaki sposób historycy interpretowali późniejsze wyprawy.

Głównym celem projektu „Krucjaty a muzyka” jest opracowanie pierwszego kompleksowego studium, integrującego retorykę krucjat z kulturą muzyczną późnośredniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Koncentrując się na krucjatach przeciwko Imperium Osmańskiemu, projekt będzie szczegółowo opisywał w jaki sposób muzyka wpływała na przekonania dotyczące Turków, sławiła zwycięstwa militarne i promowała wyprawy krzyżowe wśród różnych warstw społecznych. Pod względem chronologicznym projekt skupi się na okresie od 1453 roku, daty upadku Konstantynopola, do 1683 roku, kiedy zwycięstwo obozu europejskiego w bitwie pod Wiedniem, pod dowództwem polskiego króla Jana III Sobieskiego, odwróciło losy ekspansji terytorialnej Osmanów w Europie. 

Projekt obejmie szeroki obszar geograficzny, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów uznawanych za ważne w historii krucjat, zarówno ze względu na bliskość pól bitewnych, jak i ich znaczenie w kształtowaniu propagandy krucjatowej. Szczególna uwaga zostanie poświęcona regionom Europy Środkowej, takim jak obecne Czechy, Polska i Węgry, często marginalizowanych przez badaczy krucjat, a także muzykologów.

Zespół: dr Nicolò Ferrari (kierownik projektu)

Pracownia Historii Muzyki – grant NCN „Ambiwalentne peryferie: sytuowanie opery i kultury operowej Polski na mapie Oświecenia”

Celem projektu jest ukazanie historycznego znaczenia Polski w europejskiej kulturze operowej doby Oświecenia. Badania obejmują przedstawienia operowe i ich recepcję w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1765–1795) oraz we wczesnych dekadach porozbiorowych (do 1830 roku), analizowane na tle cyrkulacji repertuaru włoskiego, francuskiego i niemieckiego, mobilności wykonawców oraz rozpowszechniania się oper w językach narodowych. Projekt podważa utrwalone w badaniach nad operą uogólnienia marginalizujące Polskę, ukazując m.in. Warszawę jako istotne centrum życia operowego i aktywnego uczestnika europejskiej wymiany kulturowej.

Podejście metodologiczne łączy analizę muzyczną z kontekstami narodowymi, uwzględniającymi specyfikę polskiego Oświecenia, w tym jego uwarunkowania reformatorskie, społeczne i polityczne. Szczególny nacisk położony jest na ideologiczne i estetyczne aspekty rozwoju opery polskiej w latach 1778–1830 postrzeganej jako nośnik oświeceniowych i narodowych aspiracji. Równocześnie projekt sytuuje Polskę w szerokiej perspektywie transnarodowej. Takie ujęcie pozwala nie tylko lepiej zrozumieć miejsce Polski we wspólnej przestrzeni kulturowej, lecz także włączyć wyniki badań w szersze dyskusje muzykologiczne nad relacją centrum–peryferie oraz nad operą Oświecenia jako zjawiskiem ogólnoeuropejskim.

Zespół: dr Anna Parkitna (kierownik projektu)

Pracownia Historii Muzyki – grant MSCA „Exchange and Creativity in Bavarian Missals, c. 900-1200”

„Exchange and Creativity in Bavarian Missals, c. 900-1200”

The project intends to offer new insight into the connections and networks that made up medieval Western Europe, deploying a neglected source, the missal. Missals were found in every city, monastery and parish, because they were needed to celebrate the Mass, a ritual which played a crucial role in the relationships that made up medieval society. Each mass has a distinctive subject, which can vary hugely, and new masses were continually composed in the Middle Ages, to respond to historical events, but also to celebrate and solidify bonds. These new masses represent an entirely neglected creative output of the period. The manuscripts of missals themselves were also constantly updated and exchanged. This is not therefore the sterile tradition that it might appear, but rather a vibrant product of collaboration across cultural and political boundaries. But these sources remain largely inaccessible, and are rarely used outside of disciplinary siloes. This project will bring these sources to innovative use, deploying them to demonstrate relations of medieval institutions with each other. The specific subject is the missals made in Bavaria, a cultural crossroads of medieval Europe. Strongly culturally linked to Italy from its time as an independent state, Bavaria was brought into the Carolingian Empire and became a key participant of cultural and religious movements that spanned into France. It was also the source for the Christianisation of the kingdoms of Central and Eastern Europe. All of these left indelible marks on Bavaria's missals. The project thus aims to reconstruct the specific traits of missals made in Bavaria between 900 and 1200, and use these to track and demonstrate the cultural and intellectual exchanges that made this area part of a broader medieval Europe. It will develop new digital tools to enable research into missals more broadly. It will show how missals are a crucial witness to the dynamism and connectedness of medieval culture.

Zespół: dr Arthur Westwell

Pracownia Etnomuzykologii – „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa”

Prowadzone w Pracowni Etnomuzykologii badania dotyczą przede wszystkim tradycyjnych kultur muzycznych w Polsce – zarówno w ich historycznym, jak i współczesnym wymiarze. Studia regionalistyczne, prowadzone z udziałem współpracowników z innych ośrodków naukowych i z terenu, owocują serią monograficzną „Polska Pieśń i Muzyka Ludowa – Źródła i Materiały”, wydawaną od 1974 roku. Główny korpus źródeł dla tej serii stanowią nagrania archiwalne ze Zbiorów Fonograficznych IS PAN, sukcesywnie powiększane o nowe rejestracje muzyki tradycyjnej. Indywidualne zainteresowania badawcze rozwijane są w Pracowni w takich obszarach jak studia nad śpiewem tradycyjnym, ludową muzyczną kulturą religijną, wykonawstwem muzyki tradycyjnej oraz nią inspirowanej, tworzenie nowych koncepcji metodologicznych w badaniach etnomuzykologicznych. Ważne miejsce zajmuje współpraca – także w wymiarze międzynarodowym – z innymi instytucjami naukowymi i akademickimi, ośrodkami kultury i muzeami oraz mediami, realizowana poprzez regularne wykłady, audycje, konsultacje, uczestnictwo w konferencjach, komisjach konkursowych muzyki tradycyjnej i folkowej, koncertach oraz innych projektach badawczych i artystycznych.

Zobacz: Polska Pieśń i Muzyka Ludowa - seria wydawnicza 

Zespół: dr Weronika Grozdew-Kołacińska (kierowniczka Pracowni), dr Agata Krajewska-Mikosz, dr Arleta Nawrocka-Wysocka (Poznań), mgr Barbara Śnieżek

 

wg-k dr Weronika Grozdew-Kołacińska
akm dr Agata Krajewska-Mikosz
anw dr Arleta Nawrocka-Wysocka
BS mgr Barbara Śnieżek-Gużyńska
 
Doktoranci i stypendyści w Zakładzie Muzykologii

  • Łukasz Kaczmarowski, Szkoła Doktorska Anthropos IPAN (promotor: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, prof. IS PAN)

  • Łucja Siedlik, Szkoła Doktorska Anthropos IPAN (promotor: dr hab. Beata Bolesławska-Lewandowska, prof. IS PAN)

  • Jordan Lian - stypendystka Fulbrighta (opieka naukowa: dr hab. Jolanta Guzy-Pasiak, IS PAN i dr Piotr Wciślik, IBL PAN)

Historia

W strukturze powstałego w 1949 roku Państwowego Instytutu Sztuki, a od 1959 roku Instytutu Sztuki PAN, przez kilkadziesiąt lat istniały dwa oddzielne zakłady, w których główny przedmiot badań stanowiła muzyka. Był to Zakład Historii Muzyki (początkowo Sekcja Muzyki, przez wiele lat Zakład Historii i Teorii Muzyki) oraz Zakład Folkloru Muzycznego (z genezą w założonym w 1947 roku Państwowym Instytucie Badania Sztuki Ludowej, w latach 70. i 80. XX wieku mający status Pracowni Dokumentacji Folkloru). W wyniku restrukturyzacji przeprowadzonej w Instytucie Sztuki w 1992 roku z tych dwóch działów powstał Zakład Historii Muzyki, przemianowany w 2009 roku na Zakład Muzykologii, z wydzielonymi pracowniami Historii Muzyki i Etnomuzykologii.