mgr Jan Przypkowski - kierownik    tel. (22) 50 48 222     
dr hab. Wanda Mossakowska, prof. IS PAN     tel. (22) 50 48 222     
mgr Ewa Furmańska    tel. (22) 50 48 248     
Małgorzata Florczak    tel. (22) 50 48 248     
Tomasz Szablowski    tel. (22) 50 48 248    

Informatorium czynne: wtorek, środa - godz. 10.00 – 15.00

Informatorium i Pracownia Zbiorów Fotografii i Rysunków Pomiarowych będą zamknięte dla interesantów w okresie od 18 lipca 2011 r. do 19 sierpnia 2011 r.

Zbiory zawierają ponad 450 000 fotografii, to jest negatywów (w tym 100 000 szklanych), pozytywów, albumów z wklejonymi zdjęciami i pocztówek będących reprodukcjami zdjęć. W ogromnej większości są to fotografie zabytków - obiektów architektury, rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego, począwszy od średniowiecza po czasy współczesne, oraz zdjęcia wytworów sztuki nieprofesjonalnej i ludowej, a także teatraliów (portrety aktorów i zdjęcia ze spektakli). Najstarsze zdjęcia pochodzą z końca 50. lat XIX w. (Karola Beyera widoki Warszawy).

Rysunków architektonicznych jest w zbiorach prawie 20 000. Najstarszy rysunek to plan warszawskiego przedmieścia Praga z 1765 r., wykonany przez M. Deutscha.

Zasięg terytorialny zdjęć i rysunków obejmuje obszary obecnej i dawnej Polski (wraz z kresami wschodnimi, teraz wchodzącymi w skład Białorusi, Litwy i Ukrainy) oraz byłych Prus Książęcych.

HISTORIA

Zbiory były gromadzone od początku powstania Instytutu, czyli od pierwszych lat 50. XX wieku. Najpierw złożyły się na nie ocalałe części zasobów instytucji sprzed II wojny światowej Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości (działającego w latach 1906-1919), Wydziału Zabytków Towarzystwa Straży Kresowej (1919-1921), Centralnego Biura Inwentaryzacyjnego przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (powstałego w 1929 i od 1935 r. mającego własne archiwum fotograficzne), urzędów konserwatorów lubelskiego (obejmującego także Polesie), lwowskiego i wileńskiego oraz niemieckich urzędów konserwatorskich na Śląsku i w Prusach, a także katedry historii sztuki na uniwersytecie we Wrocławiu; następnie (również od lat 50. XX w.) zaczęły się powiększać o zdjęcia wykonywane przez pracownię fotograficzną Instytutu i rysunki pomiarowe zamawiane do prowadzonych w Instytucie prac inwentaryzacyjnych, monograficznych i syntetycznych z zakresu sztuki, teatru i etnografii; są też uzupełniane dzięki zakupom i darom.

mgr Marzena Kuraś, kierownik
marzena.kuras@ispan.pl

dr hab. Joanna Maria Sosnowska, prof. IS PAN
joanna.sosnowska@ispan.pl   

tel. (22) 50 48 257     

Do  Zbiorów Specjalnych należą pracownie:

• Dokumentacja Teatralna
• Biblioteka Hrabiego Leopolda Cicognary        

czynne:  wtorki i piatki godz. 10.00 - 14.00

Prosimy o wcześniejsze umawianie się telefoniczne.

     
ZBIORY SPECJALNE

Zbiory Specjalne znajdują się w budynku Biblioteki IS PAN, 2 piętro, wejście od pl. Krasińskich.
 
Czytelnia Zbiorów Specjalnych jest czynna: wtorki, piątki godz. 10 - 14. Prosimy o wcześniejsz umawianie się.

Archiwalia udostępniane są naukowcom, studentom, pracownikom instytucji kultury na miejscu w czytelni. Korzystający ze zbiorów po raz pierwszy zobowiązani są do przyniesienia pisma z miejsca pracy bądź uczelni, zawierającego informacje o temacie i charakterze pracy bądź prowadzonych badaniach. Wgląd w prace doktorskie możliwy jest jedynie po uzyskaniu zgody autora. W czytelni dostępny jest katalog artystów, instytucji, wydarzeń artystycznych. Dokładne opisy zespołów archiwalnych znajdują się w inwentarzach.

Zbiory Specjalne Instytutu Sztuki PAN obejmują bogaty zespół dokumentów, służących badaniom nad historią polskiego życia artystycznego w szerokim tego słowa rozumieniu, w XIX i XX wieku. W Zbiorach jest blisko 2000 numerów inwentarzowych (obejmujących od 1 nawet do kilkuset jednostek archiwalnych), 1983 mikrofilmy, 281 fotokopii i około 1000 mikrofisz. Dostępne są katalogi: alfabetyczny, proweniencyjny, dysertacji doktorskich, sztuk teatralnych, alfabetyczny katalog Archiwum IPS, mikrofilmów i fotokopii.
 
Historia i charakterystyka zbiorów

Zbiory Specjalne Instytutu Sztuki PAN powstały z materiałów i dokumentów, które przekazane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz inne placówki państwowe i osoby prywatne, znalazły się w Dziale Rękopisów PIS, powołanym do życia 1 stycznia 1950 roku.
Do najcenniejszych dokumentów należą:

• zespół korespondencji Henryka Rodakowskiego;
• listy Kamili Rodakowskiej, Jacka Malczewskiego i Marii z Gralewskich Malczewskiej;
• zespół 889 listów Stanisława Witkiewicza z lat 1868-1914;
• wspomnienia spisywane przez artystów, takich jak Alfons Karpiński, Kazimierz Lasocki, Stanisław Rzecki, Jan Skotnicki, Ludomir Ślendziński i inni;
• dokumenty dotyczące bieżącego życia artystycznego, w tym słynne wywiady przeprowadzone w 1950 r. przez historyków sztuki wśród artystów plastyków, a dotyczące kwestii realizmu socjalistycznego;
• archiwum Mieczysława Rulikowskiego, składające się z ponad 120 pozycji inwentarzowych z zakresu teatru, literatury, plastyki, bibliologii i czasopiśmiennictwa.

W połowie lat 60. rozpoczęto systematyczne włączanie do Zbiorów dokumentów rękopiśmiennych z zakresu historii i dokumentacji teatru, a także materiałów pochodzących z Zakładów Filmu, Muzyki i Sztuki Ludowej. Wśród nich wiele dotyczyło produkcji filmowej (scenariusze i programy filmowe), dramatopisarskiej i literackiej z okresu realizmu socjalistycznego. Tego samego okresu dotyczą materiały z ówczesnych konferencji naukowych i programowych. Ich uzupełnieniem jest przejęte w latach 70. Archiwum Juliusza Starzyńskiego szeroko dokumentujące działalność twórcy i dyrektora PIS. Z osobą Starzyńskiego łączy się również znajdujące się w zbiorach od początku istnienia PIS, całkowicie zachowane i obejmujące blisko sto woluminów, Archiwum Instytutu Propagandy Sztuki, którego był dyrektorem w latach 1935-1939.
W Zbiorach Specjalnych znajdują się również Archiwum ZZPAP w Warszawie z lat 1933-1939 oraz Archiwum Bloku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków z lat 1934-1939. Na uwagę zasługuje zachowane w całości Archiwum wystawy paryskiej w 1925 roku. Bardzo specyficzną pozycję stanowią zespoły Archiwum Konserwatora Zabytków przy Komisariacie Rządu m. st. Warszawy z lat 1919-1939 oraz Archiwum Konserwatora Zabytków Województwa Łódzkiego z lat 1921-1939. Obok wymienionych źródłem wielorakich badań są zbiory wycinków gromadzonych niegdyś przez takich wybitnych przedstawicieli kultury polskiej w 1 połowy XX wieku jak Mieczysław Treter, Mieczysław Rulikowski i Wacław Husarski.

Do Zbiorów Specjalnych napływały archiwalia z całej Polski, a wśród nich spuścizny takich artystów, jak Władysław Jarocki, Franciszek Siedlecki, Wojciech Stattler, Stefan Zbigniewicz, Stanisław Majchrzak, Zygmunt Waliszewski, Sasza Blonder, Irena Lorentowicz, dokumenty Józefa Chełmońskiego, Józefa Męciny-Krzesza, rodziny Pugetów, Ludwika Gardowskiego, Stanisława Szukalskiego, listy Władysława Strzemińskiego do Juliana Przybosia, dzienniki i listy Jadwigi Rapackiej. Także pracownicy Instytutu przekazywali materiały przez siebie zgromadzone w trakcie pracy naukowej, jak np. oddane przez Władysławę Jaworską i Jerzego Sienkiewicza archiwalia dotyczące Tadeusza Makowskiego czy przekazane już w latach 90. przez Janinę Wiercińską materiały warsztatowe do monografii zapomnianego krytyka Teodora de Wyzewa, a także liczne notatki Andrzeja Ryszkiewicza. Do Zbiorów trafiają również spuścizny po zmarłych, wybitnych historykach sztuki, jak np. dokumenty pracy badawczej Piotra Bohdziewicza, Ireny i Andrzeja Jakimowiczów, Jerzego Sienkiewicza, Mieczysława Wallisa i historyka architektury Feliksa Markowskiego oraz dokumenty osobiste ludzi silnie związanych ze środowiskiem plastyków i historyków sztuki, działających na obu tych polach jak Romana Gintyłłówna.
Pierwszym dużym  teatralnym  i literackim zespołem archiwalnym, który trafił do Zbiorów Specjalnych w pierwszej połowie lat 60. jest bezcenne Archiwum Tadeusza Rittnera, przywiezione z Wiednia przez Zbigniewa Raszewskiego. Do końca lat 70. przekazywano do Zbiorów Specjalnych z Dokumentacji Teatru i Zakładu Historii i Teorii Teatru m.in.: archiwalia Michała Bałuckiego, Stanisławy Wysockiej, Jana Mrozińskiego a w późniejszych latach Franciszka Siedleckiego, Michała Chomińskiego, Stanisława Krzesińskiego, Wincentego Rapackiego, Julii Rylskiej, Heleny Modrzejewskiej, Leona i Janusza Stępowskich, Teofila Trzcińskiego, Ireny Solskiej. Kolejne, ważne kolekcje teatralne trafiały do Zbiorów Specjalnych jako dary lub kupowane były przez Instytut Sztuki. Należą do nich: Archiwum Edmunda Wiercińskiego, przekazane przez Marię Wiercińską w 1970, Archiwum Arnolda Szyfmana przekazane przez Ewę Szyfman w 1971, Archiwum Mieczysława Kotlarczyka z pełną dokumentacją Teatru Rapsodycznego, kupione w 1986, Archiwum Wilama Horzycy, przekazane w 1987, Stanisława Witolda Balickiego, kupione 1987, Toli Korian, przekazane przez Tymona Terleckiego w 1990. W latach 90. najważniejsze nowoprzybyłe zespoły to archiwa: Zofii Lindorf, Janusza Warneckiego, Stanisława Marczaka-Oborskiego i Tadeusza Siverta.

Zbiory Specjalne gromadzą nie tylko materiały dotyczące plastyki i teatru, ale również innych dziedzin aktywności artystycznej i naukowej. I tak znajdują się tu Wspomnienia filmowe Józefa Galewskiego z lat 1907-1944, wspomnienia Antoniego Krzemińskiego dotyczące powstania pierwszego kina w Polsce, prace warsztatowe Jerzego Toeplitza.
Muzykalia znajdujące się w Zbiorach Specjalnych to przede wszystkim mikrofilmy utworów kompozytorów, takich jak: Józef Elsner, Kacper Förster, Tadeusz Jarecki, Karol Lipiński, Witold Maliszewski, Zygmunt Noskowski, Henryk Wieniawski, Władysław Żeleński oraz Alessandro i Domenico Scarlatti. Dysponujemy mikrofilmami średniowiecznych rękopisów liturgiczno-muzycznych, tabulatur lutniowych i organowych, a także traktatów z zakresu teorii muzyki. Do muzykaliów należą również: archiwum muzykologa i kompozytora Zdzisława Jachimeckiego, dokumenty MWRiOP dotyczące reformy szkolnictwa muzycznego w latach 1928-1929 oraz archiwum Toli Korian (rękopisy utworów kompozytorów polskich, francuskich, angielskich i niemieckich).
Materiały z zakresu  literatury  to przede wszystkim listy polskich pisarzy występujące w różnych zespołach korespondencji, jak np. listy Michała Choromańskiego, Kazimiery Iłłakowiczówny, Jarosława Iwaszkiewicza, Jana Karłowicza, Jana Augusta Kisielewskiego, Juliana Klaczki, Cypriana Norwida, Wincentego Pola, Karola Huberta Roztworowskiego, Lucjana Rydla, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Juliana Tuwima, Stanisława Wyspiańskiego, Emila Zegadłowicza, Tedeusza Boya-Żeleńskiego, Stefana Żeromskiego. W Zbiorach znajdują się również autografy literackie, głównie drobne utwory różnych autorów m.in. Seweryna Goszczyńskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Teofila Lenartowicza, Kamila Cypriana Norwida, Wincentego Pola, Adama Pługa, Władysława Syrokomli, a także rękopisy dramatów Dominika Magnuszewskiego.

W ciągu lat 90. Zbiory wzbogaciły się o archiwa Kazimierza Mitery, Eleonory Plutyńskiej, Bohdana Urbanowicza oraz równie cenne, mniejsze zespoły jak na przykład dokumenty artystycznych rodzin Ostrowskich, Ejsmontów, Szererów i Geppertów, spuścizna Jana Rembowskiego, korespondencja Feliksa Rychlinga.