Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, Seria Nowa, t. X, cz. 2, Miasto PRZEMYŚL – Zasanie

Po raz pierwszy cały tom Katalogu obejmuje tylko jedną historyczną dzielnicę niewielkiego miasta, jednak o wyjątkowym zagęszczeniu obiektów historycznych. Przemyśl to obecnie niezbyt duże przygraniczne miasto, chlubiące się jednak ponad 1000-letnią historią, które było trzecim co do wielkości miastem Galicji po Lwowie i Krakowie. Przemyśl posiada największą liczbę obiektów zabytkowych na terenie województwa podkarpackiego i jedną z najobszerniejszych w skali ogólnopolskiej. Nie licząc obiektów sakralnych czy tych o metryce starszej niż wiek XIX, samych kamienic i domów powstałych od lat 70. w. XIX do r. 1939 zachowało się na terenie miasta ponad 2 tys. Z uwagi na znaczenie historyczne Przemyśl został w r. 2018 wpisany na listę Pomników Historii (uwzględniono osobny wpis dla Starego Miasta i osobny dla Twierdzy Przemyśl). Niezwykłe zagęszczenie obiektów zabytkowych o wysokiej wartości przesądziło o przyjętej formule podziału kolejnych tomów Katalogu. Do tej pory w przypadku dużych miast oddzielnie opracowywano historyczne dzielnice (Stare i Nowe Miasto w Warszawie, Główne Miasto w Gdańsku, Stare i Nowe Miasto w Częstochowie) bądź też przyjmowano zasadę osobnego przedstawiania obiektów świeckich i sakralnych (Kraków). Dziedzictwo artystyczne Przemyśla wymagało jednak indywidualnego potraktowania. Po opublikowaniu w r. 2004 tomu poświęconego zabytkom sakralnym Przemyśla początkowo planowano wydać osobny tom, w którym znalazłyby się wszystkie zabytki świeckie miasta. W toku prowadzonych prac okazało się, że liczba zabytków oraz ich klasa artystyczna wymaga dokładniejszej analizy, tym bardziej że w ostatnich latach została znacznie uszczegółowiona formuła Katalogu, zgodnie z którą należy uwzględniać zabytki o coraz młodszej metryce. Dość wspomnieć, że w początkowych dekadach istnienia Katalogu obejmował on jedynie obiekty powstałe przed połową w. XIX. Gdyby przyjąć takie kryterium, to w tomie poświęconym zabudowie świeckiej Zasania znalazłoby się zaledwie kilka budowli. 

Z powodu znacznej liczby obiektów zabytkowych zdecydowano się poświęcić miastu Przemyśl kolejnych pięć tomów. Oprócz Zasania obejmować one będę: Stare Miasto i Podzamcze; przedmieścia (Lwowskie, Garbarze, Bakończyce, Sielec, Kruhel); Twierdzę Przemyśl (wewnętrzny i zewnętrzny pierścień fortyfikacji wraz z zapleczem na terenie miasta); cmentarze (cmentarz główny, cmentarz żydowski, zespół cmentarzy wojennych z I wojny światowej na Zniesieniu, ukraiński cmentarz wojenny, cmentarz wojskowy oraz cmentarz wojenny z I wojny światowej na Zasaniu). Dzięki takiemu podejściu ujęte zostanie w całości bogate i wielokulturowe dziedzictwo artystyczne Przemyśla, odzwierciedlając jego rolę jako ważnego ośrodka historycznej Małopolski Wschodniej. Taki podział oddaje również zmiany w formule Katalogu, a więc poszerzenie zakresu ujętych w nim zabytków oraz publikację znacznie obszerniejszego materiału ilustracyjnego, w tym możliwość uwzględnienia fotografii archiwalnych.