Obchody rozpoczęły się we wrześniu 2025 wystawą fotografii Wiercińscy – album nieteatralne, a ich momentem kulminacyjnym będzie sesja naukowa zaplanowana na 28-29 maja 2026 roku.
Call For Papers
Więcej informacji o wydarzeniach rocznicowych na stronie:
Rok Wiercińskich.
Konferencja „Rok Wiercińskich. Nowa Idea Teatru”
Call For Papers
13 IX 2025 przypada 70. rocznica śmierci Edmunda Wiercińskiego,11 XII 2026 minie zaś 50. lat od śmierci Marii Wiercińskiej. Instytut Sztuki PAN, we współpracy z Instytutem Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego i Muzeum Teatralnym w Warszawie, w okresie od początku września 2025 do końca grudnia 2026 organizuje obchody pod nazwą: „Rok Wiercińskich. Nowa Idea Teatru”. W ramach tych obchodów odbędą się wydarzenia nie tylko upamiętniające tych wielkich ludzi teatru polskiego - przypominające o Nich i o Ich dorobku - ale również mające na celu rozważenie Ich spuścizny w kontekście poszukiwania nowej idei dla teatru dziś.
Obchody rozpoczęły się we wrześniu 2025 wystawą fotografii Wiercińscy – album nieteatralne, a ich momentem kulminacyjnym będzie sesja naukowa zaplanowana na 28-29 maja 2026 roku. Odbywać się ona będzie w IS PAN przy współpracy Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego.
Wiercińscy całe życie uważnie kompletowali swoje archiwum i jego zawartość stanowi nadal ogromne źródło wiedzy o Ich działalności. Poza Instytutem Sztuki PAN i Instytutem Teatralnym część archiwum znajduje się w Muzeum Teatralnym w Warszawie oraz w posiadaniu Rodziny. Zarówno analiza archiwów, jak i ujęcia problematyzujące są w badaniach nad dziejami i dorobkiem Marii i Edmunda Wiercińskich nadal bardzo potrzebne, ponieważ monografia autorstwa Edwarda Krasińskiego z 1960 roku, była niejako wstępem do większej pracy, zaś Maria monografii jeszcze się nie doczekała. Po raz pierwszy zebrane teksty Wiercińskiego zostały wydane w 1991 r. w wyborze i redakcji Anny Chojnackiej. Rok 2013 przyniósł dwa obszerne tomy korespondencji Edmunda i Marii Wiercińskich opracowane i opatrzone wstępem przez Marka Piekuta, wydane przez Instytut Teatralny. Wydania te bazowały na dokumentach zgromadzonych przez Wiercińskich i zdeponowanych w Instytucie Sztuki PAN oraz w Instytucie Teatralnym. Na przestrzeni 70 lat od śmierci Edmunda Wiercińskiego ukazało się również kilkanaście ważnych artykułów naukowych (w szczególności Katarzyny Flader-Rzeszowskiej), okolicznościowych oraz wspomnień. Bezsprzecznie te dwa życiorysy domagają się szczegółowego opowiedzenia i przeanalizowania. Ukazują one dzieje ludzi – znaczących postaci teatru polskiego z istotnym dorobkiem artystycznym i rolą kulturotwórczą, jaką każde z nich odegrało – dotkniętych przez dwa totalitaryzmy i zachowujących wobec nich godne szacunku i podziwu postawy. Teksty już wydane domagają się wzbogacenia o krzyżową lekturę z tymi niewydanymi, jak również reinterpretacji w oparciu o nowe metodologie. Analiza działalności artystycznej Obojga, zwłaszcza ta reżyserska – fascynacje poszczególnymi autorami dramatycznymi – to nie tylko wzbogacenie ich życiorysów artystycznych, ale i poszerzenie recepcji wybitnych i ważnych dramatopisarzy w teatrze polskim.
Proponujemy więc w oparciu o zawartość archiwów i już wydanego materiału, podjęcie wymienionych poniżej przykładowych tematów i wątków inspirowanych podejściem biograficznym lub problematyzującym. Zachęcamy do kontaktu w kwestii materiałów archiwalnych, które możemy pomóc uzyskać.
Czekamy na propozycje tekstów, wraz z abstraktem i afiliacją Autora do końca lutego 2026 na adres: RokWiercinskich@ispan.pl
Komitet Organizacyjny Konferencji
Katarzyna Flader-Rzeszowska
Jagoda Hernik Spalińska
Marzena Kuraś
Propozycje tematów, zagadnień, w nawiasach, wymienione istniejące źródła archiwalne:
- Lata nauki Edmunda Wiercińskiego - teatr studencki w Tomsku, Prawo i Filozofia na UW, prowadzony przez niego teatr studencki – Koło Sztuki Dramatycznej - i ich wpływ na zainteresowania teatralne i późniejszą działalność, tożsamość narodowa i patriotyzm wyniesione z domów rodzinnych, udział Edmunda Wiercińskiego w wojnie polsko-bolszewickiej (dokumenty, odznaczenia)
- Lata formacyjne Marii Wiercińskiej - Gimnazjum Plater-Zyberk w Warszawie, praca sanitariuszki w wojnie 1920, studia na Wydziale Filozofii UW, Kursy Wokalno-Dramatyczne Hryniewieckiej, okres Reduty, do której Maria wstąpiła wraz z Edmundem i kilkoma członkami teatru studenckiego, zdobywanie kolejnych stopni „wtajemniczeń redutowych”, debiut, prowadzenie przez Marię tzw. „kierownictwa pracy”, krąg twórców: pisarzy, malarzy, poetów. Ślub Wiercińskich w warszawskim kościele Św. Trójcy na Solcu 24 VII 1925 (dokumenty, notatki, fotografie).
- Lata 30. w teatrach warszawskich: Nowe Ateneum, Teatr Żeromskiego, Teatr Kameralny, teatry TKKT, Lwów, Instytut Reduty, gdzie Maria została reżyserką i kierowniczką artystyczną Poranków Poetyckich przygotowywanych przez Koło Polonistów UW. Jej praca pedagogiczna i recytatorska, teatr szkolny, sztuka żywego słowa (dokumenty, notatki, fotografie)
- Poznański okres Edmunda Wiercińskiego, Teatr Nowy 1927-1928; reżyseria sztuk Felicji Kruszewskiej, Stanisławy Przybyszewskiej, Anny Fiszerówny, ale także Emila Zegadłowicza, S. I. Witkiewicza, Fernanda Crommelyncka (egzemplarze reżyserskie, listy, notatki, fotografie)
- Berlin i Austria połowy lat 30. w oczach Edmunda Wiercińskiego (notatki z pobytu)
- Wiercińscy i wojna (notatki i dziennik/list z 1939), w tym szczególny okres otwocki, likwidacja getta – opowiadanie Gałązki akacji z 1942, (3 wersje, notatki z 1944). Tajna Rada Teatralna, sklepik z książkami w Café Barze w Teatrze Polskim, znaczenie książek w twórczości Wiercińskich (spisy książek sprzedawanych, przeczytanych, księgozbiory) przygotowywanie z Marią tajnych wieczorów i audycji poetycko-muzycznych, odezwa-wezwanie do bojkotu imprez rozrywkowych w okupowanej Warszawie, choroba, Stawisko, Otwock; organizacja ponad 150 audycji poetyckich (dokumenty, programy, wykonawcy, goście), praca w Szkole Mechanicznej R. Wolframa i Miejskiej Szkole Baletowej, gdzie Maria uczyła języka polskiego i techniki gry scenicznej, prywatne lekcje retoryki i recytacji, wykłady ze sztuki żywego słowa
- Współpraca z innymi twórcami, np. z Anną Świrszczyńską (premiera Orfeusza w 1946), z Aliną Obidniak, ze Stefanem Srebrnym, z Wincentym Lutosławskim i innymi (listy i lektury)
- Edmund Wierciński - realizacje sztuk poszczególnych autorów (egzemplarze reżyserskie, fotografie, notatki):
- Henryka Ibsena (Mały Eyolf, Nora, Rosmersholm, Hedda Gabler, Upiory)
- Williama Shakespeare’a (Jak wam się podoba, przekł. Czesław Miłosz, Król Henryk IV, Kupiec wenecki, Hamlet, Makbet, Sen nocy letniej, Wieczór Trzech Króli, Juliusz Cezar, Troilus i Kressyda, Perykles)
- Juliusza Słowackiego (Anhelli, Ksiądz Marek, Fantazy, Horsztyński, Lilla Weneda, Mazepa, Sen srebrny Salomei)
- Wierciński a szkolnictwo artystyczne: PIST, PWST - działalność pedagogiczna (projekty, wspomnienia, notatki - okres przedwojenny, wojenny, lata 1950.)
- Działalność artystyczna Marii Wiercińskiej: prace reżyserskie, audycje radiowe, słuchowiska z okresu wojny, praca pedagogiczna w PWST w Łodzi potem w Warszawie, praca w Teatrze Polskim w Warszawie, reżyserka (Wujaszek Wania, Dom kobiet, Lato w Nohant, Matka Karela Čapka, Nora, Trąd w pałacu sprawiedliwości, Dom Bernardy Alba, Tak jest, jak się państwu zdaje) prace inscenizacyjne w Lublinie, Łodzi, Krakowie, Kaliszu, Gorzowie Wielkopolskim, Bielsku Białej, Toruniu. Pięć spektakli wyreżyserowanych dla Teatru TV w latach 1957-1968 (egzemplarze reżyserskie, notatki, zdjęcia).
- wyjazdy Wiercińskich z Teatrem Polskim do Moskwy i Leningradu, 1954, MW do Londynu, 1957, Pragi, 1960, Berlina Wschodniego, 1966 (notatki, dokumenty, zdjęcia).