Paradoksy wiejskich katedr. Neogotycka architektura sakralna na prowincji Królestwa Polskiego w latach 1886-1915

Przedmiotem zainteresowania autora książki są neogotyckie kościoły wznoszone bardzo licznie na prowincji Królestwa Polskiego od lat 80. XIX w. do wybuchu Wielkiej Wojny. Punktem wyjścia rozważań jest z kolei pojęcie „wiejskiej katedry”, które w polskim piśmiennictwie upowszechniło się za sprawą ówczesnej krytyki architektonicznej. Coraz mocniej odciskający się na krajobrazie Kongresówki ruch budowlany budził u części komentatorów niepokój. Nowe realizacje były uznawane za nieprzystające do otoczenia skalą i formą. Z wyraźnym sprzeciwem spotykała się również praktyka zastępowania nimi obiektów starszych bądź rozbudowywanie świątyń z minionych epok w formule neogotyckiej. 

W kolejnych dziesięcioleciach XX wieku „wiejskie katedry” były postrzegane jako jednoznaczny synonim zacofania, anachronizmu i prowincjonalności. Mimo konsekwentnie rozwijanych od lat 50. badań nad architekturą historyzmu, ślady opisywanego powyżej negatywnego obrazu analizowanych świątyń są wciąż dostrzegalne. Dotychczasowa historiografia „wiejskich katedr” domaga się krytycznego spojrzenia, a sam termin prowokuje do postawienia kluczowych dla architektury sakralnej omawianego okresu pytań. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że omawiane kościoły odcisnęły istotne piętno na krajobrazie kulturowym centralnej Polski. Pomimo tego nie funkcjonują one w powszechnej świadomości jako istotny składnik rodzimej kultury. Fakt ten był jednym z głównych impulsów do napisania niniejszej książki.