Historia sztuki i współczesna kultura wizualna

Harmonogram zjazdów w roku akademickim 2026/2027

TRYB ONLINE

Prowadząca specjalizację: prof. dr hab. Joanna M. Sosnowska

„Historia sztuki i współczesna kultura wizualna” ma otworzyć słuchaczy na dalsze obcowanie ze sztuką zarówno dawną, jak i najnowszą.

Wykłady prowadzone są online, co pozwala na szerokie dotarcie do zainteresowanych sztuką.

Postaramy się, żeby wszystkie zajęcia były szczególnie interesujące. Do ich prowadzenia zostaną zaproszeni najznakomitsi wykładowcy z różnych ośrodków naukowych w kraju, których wystąpienia cieszyły się największą popularnością wśród słuchaczy poprzednich edycji, i również tacy, którzy jeszcze u nas nie wykładali, ale zaznaczyli się w ostatnim czasie ciekawymi badaniami. 

Wykłady mają charakter autorski i unikalny, bo opierają się na badaniach prowadzonych przez wybitnych naukowców. 

Program obejmuje historię sztuki europejskiej, w tym polskiej, od antyku do współczesności oraz wybrane zagadnienia sztuki światowej. Poruszane są zagadnienia o charakterze fundamentalnym dla przemian w sztuce, jak również tematy szczegółowe dotyczące poszczególnych artystów i wydarzeń, których naświetlenie pozwala na wyrobienie sobie zdania na temat epoki czy zjawiska artystycznego. 

Każdy z 11 zjazdów jest tak skonstruowany, żeby nie znudzić słuchaczy chronologicznym omawianiem zjawisk artystycznych, ale wskazywać na różnorodność, która nas otacza. 

Poniższe tematy są wyznacznikiem kierunków, które będą dominowały w czasie wykładów w roku akademickim 2026‒2027. Ich celem jest ukazanie możliwie szerokiego spektrum zagadnień dotyczących historii sztuki powszechnej i polskiej. Słuchacze w trakcie wykładów zdobędą zarówno konkretną wiedzę dotyczącą kierunków, dzieł oraz artystów, jak i umiejętności patrzenie na obiekty sztuki dawnej i współczesnej, dające możliwość rozpoznania charakterystycznych cech i ocenienia wartości dzieła. Wykłady dotykają zagadnień specyficznych dla danego okresu w dziejach sztuki, a poprzez skoncentrowanie się na jednym problemie, odsyłają do szerszego kontekstu. Każdy wykład należy traktować jako monograficzne omówienie wybranego problemu lub dzieła. Wykładowcy przedstawiają swoje własne badania, często prezentując je po raz pierwszy. W trakcie jednego zjazdu omawiane są zagadnienia dotyczące zarówno sztuki dawnej, jak i współczesnej. Wszystkie wykłady są bogato ilustrowane, słuchacze otrzymują do wglądu prezentację oraz sylabusy wraz z podstawową bibliografią związaną z konkretnym tematem.

Metodologia

• Co to jest sztuka i historia sztuki? 

• Metodologia historii sztuki 

• Podstawowe pojęcia historii sztuki 

• Podstawowe pojęcia sztuki współczesnej 

• Inwentaryzacja i ochrona zbytków 

• Rola muzeów i kolekcji sztuki 

Sztuka starożytna i średniowieczna

• Ut pictura poesis. Dzieje rzeźby antycznej

• Humanitas i architektura antyczna 

• Początki ikonografii chrześcijańskiej 

• Kamień i cegła w sztuce średniowiecza

• Budownictwo cysterskie 

• Styl piękny około roku 1400

• Królewskie nagrobki 

• Sztuka witraży

• Grody, zamki, miasta

• Jak długo trwało średniowiecze

Sztuka Nowożytna 

• Sytuacja artysty i rzemieślnika cechowego w późnym średniowieczu i nowożytności

• Wprowadzenie do problematyki statusu społecznego artysty w okresie nowożytnym

• Wielcy malarze, wielcy rzeźbiarze doby renesansu

• Relacje artystyczne między Włochami i Francją w dobie nowożytnej

• Melancholia Dürera i von Triera

• Sztuka na północ od Alp

• Urbanistyka nowożytna

• Czy w Polsce była sztuka renesansowa?

• Sztuka Rzeczpospolitej Obojga Narodów 

• Ikonografia protestancka i kontrreformacyjna w XVI w. 

• Mecenat artystyczny Rzeczypospolitej XVII w. 

• Sarmaci i obywatele Rzymu. Tradycja antyczna w sztuce Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku 

• Sztuka ogrodów

• Mecenat króla Stanisława Augusta Poniatowskiego

• Fenomen polskiej architektury doby klasycyzmu

• Weduty – Bernardo Bellotto zwany Canaletto i inni

• Architektura europejska w Ameryce Południowej i Środkowej

• Wielkość Antonio Canovy 

Sztuka XIX wieku

• Wandalizm rewolucji. Zniszczenia dóbr kultury we Francji w XVIII-XIX w. 

• Pejzaż romantyczny i groza

• Orientalizm w malarstwie

• Wielkie wystawy światowe

• Zmiana statusu artysty

• Kolekcjonerstwo sztuki na ziemiach polskich w XIX w.

• Edward Manet i narodziny nowoczesności 

• Polskie malarstwo II połowy XIX wieku i kiełkowanie nowoczesności 

• Wiek rzeźby

• Artystki mają głos 

• Arts and Crafts i jego recepcja w Polsce 

• Ucieczka z wielkiego miasta – kolonie artystyczne

• Sztuka w kręgu "Sztuki" 

• Muzyka a pojawienie się form abstrakcyjnych w sztuce ok. 1900

• Architektura użyteczności publicznej

Sztuka XX wieku

• Narodziny awangardy

• Polityka a sztuki w 1. połowie XX w. 

• Instytucje życia artystycznego w II RP

• Czym był konstruktywizm

• Neoplastyczny kod awangardy

• Fenomen polskiej architektury modernistyczne

• Geniusz Witkacego, geniusz Kantora

• Dziedzictwo surrealizmu

• Znaczenie rzeźby w sztuce współczesnej

• Propaganda wizualna okresu socrealizmu 

• Sztuka a zimna wojna

• Biennale w Wenecji i inne wielkie wystawy sztuki 

• Odwilż w malarstwie 

• Performance i performatywność – wprowadzenie

• Sympozja, biennale, galerie „niezależne” 

• Sztuka konceptualna

• Minimalizm

Powyższe problemowe hasła nie są tematami wykładów, wskazują jedynie na obszar, w jakim wykładowcy będą się poruszać.

Wykładowcami na naszych studiach są między innymi:
dr Agnieszka Bagińska (MNW), dr hab. Zbigniew Bania prof. UŁ, dr Krystyna Czerni (IRSA), dr hab. Jacek Friedrich prof. UG, dr hab. Mikołaj Getka-Kenig (IHN PAN), dr Mateusz Grzęda (UJ), dr Weronika Grzesiak (UJ), dr hab. Michał Haake, prof. UAM, Alicja Jakubowska (Zamek Królewski w Warszawie), dr Piotr Jamski (ISPAN), prof. dr hab. Jarosław Jarzewicz (UAM), dr hab. Łukasz Kiepuszewski, prof. UAM, dr Katarzyna Kolendo-Korczak (ISPAN), prof. dr hab. Anna Król (ASP Kraków, MSiTJ Manggha), dr Piotr Lasek (ISPAN), dr Anna Leśniewska-Zagrodzka (PWSFTiT), prof. dr hab. Jakub Lewicki (UKSW), dr Karolina Łabowicz-Dymanus (IS PAN), dr Magdalena Łanuszka (ISPAN), dr Marek Maksymczak (UKSW), dr hab. Michał Mencfel, prof. UAM, Jan Michalski (Galeria Zderzak), dr Piotr Migasiewicz (ISPAN), prof. dr hab. Jerzy Miziołek (UW), dr Krzysztof Mordyński (Muzeum UW), dr Konrad Niemira (IHN PAN), dr Maria Nitka (ASP Wrocław), dr Katarzyna Nowakowska-Sito (MKiDN), dr Jan Nowicki (ISPAN), dr Przemysław Pawlak (IT), dr Piotr Pajor (UJPII), dr Renata Piątkowska (Polin), dr hab. Agnieszka Rejniak-Majewska prof. UŁ, prof. dr hab. Jakub Sito (ISPAN), dr Agnieszka Skrodzka (UKSW), dr Lech Stangret (Fundacja im. Tadeusza Kantora), prof. dr hab. Joanna M. Sosnowska (ISPAN), dr Aleksander Stankiewicz (UKSW), dr hab. Przemysław Strożek (IS PAN), prof. dr hab. Andrzej Szczerski (UJ, MNK), dr Wiktoria Szczupacka (GNZachęta), dr Ewa Toniak, dr Katarzyna Uchowicz (ISPAN), dr Katarzyna Urbańska (ASP), dr Joanna Utzig (UJ), dr Marcin Zgliński (ISPAN), dr Ewa Ziembińska (MNW), dr hab. Jerzy Żelazowski, prof. UW.