Inwentarz drewnianej architektury sakralnej, z. 2 a, Kościoły na Śląsku z XV i początku XVI w. (Bojszów, Gliwice, Księży Las, Łaziska, Łącza, Poniszowice)

opracowanie Grażyna Ruszczyk; badania dendrochronologiczne Aleksander Konieczny
Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2012

Górny Śląsk należy do wyjątkowych regionów Polski pod względem drewnianej architektury sakralnej. Na stosunkowo niewielkim obszarze zachowała się dosyć liczna grupa świątyń zbudowanych z drewna. Niniejsza publikacja ukazuje 6 najstarszych zabytków, pochodzących z XV w. (Gliwice, Księży Las, Łaziska, Łącza i Poniszowice) i z pierwszych lat XVI w. (Bojszów), z grupy tej nie zachował się kościół w Łączy spalony w 1994 r.  Każdy kościół został omówiony w osobnym haśle zawierającym następujące rubryki: źródła, bibliografia, opis, stan badań, próba rozwarstwienia zabytku, jego charakterystyka oraz zestawienie wiadomości historycznych. Opracowane one zostały na podstawie badań architektonicznych, dendrochronologicznych i archiwalnych oraz literatury. Hasła są bogato ilustrowane pomiarami, rycinami, fotografiami  archiwalnymi oraz współczesnymi, przedstawiającymi widoki zewnętrzne, wewnętrzne i detal. Wykorzystanie w badaniach dendrochronologii pozwoliło nie tylko na szczegółowe ustalenie faz budowlanych, ale przede wszystkim na doprecyzowanie datowań bądź ich całkowitą zmianę, np. kościół w Łaziskach dotychczas datowany na 1. poł. XVI lub 1579 okazał się najstarszym zabytkiem, pochodzącym z 1467 r. Podobnie wieże kościelnie wcześniej wiązane z XVIII w. zostały przedatowane na 1507 (Łaziska) i 1545 (Bojszów). Omawiane kościoły są godne uwagi nie tylko ze względu na czas, w którym powstały, ale również na interesujące rozwiązania i elementy: układy dwunawowe (Poniszowice,  Łaziska), oryginalną kolebkę drewnianą nad prezbiterium (Poniszowice), średniowieczne zakrystie (Bojszów i Księży Las), pierwotny detal architektoniczny, taki jak portale (Bojszów, Łaziska, Poniszowice) czy gzyms (Poniszowice), a także polichromię z XVI w. (Łaziska).