Szklane instrumenty w praktykach muzycznych Europy i ich związek z hutnictwem szkła. Perspektywa etnomuzykologiczna

Szklane instrumenty (tworzone ze szkła, najczęściej za pomocą piszczeli szklanej w piecach hutniczych), a przede wszystkim aerofony i idiofony, są rzadko spotykane w obecnej praktyce instrumentalnej. Granie na szkle, tak popularne w XVIII wieku w Londynie, niemal całkowicie zniknęło z muzycznej mapy świata, choć wiele instrumentów europejskich (przede wszystkim dętych) zostało zachowanych w formie eksponatów, wzbogacających obecnie zasoby muzeów, m. in. w Lipsku, Norymberdze, Paryżu, Amsterdamie, Sztokholmie, Bazylei, Edynburgu czy Londynie.

Na gruncie polskim znane są przykłady praktycznego wykorzystywania szklanego instrumentarium: m. in. na szklanej harmonice grała I. Czartoryska, pobierająca lekcje u B. Franklina. Wstępne rozeznanie tematu pozwala jednak stwierdzić, że w Polsce tworzono szklane trąbki, trombity, rogi, piszczałki, gwizdki, grając na nich w hutach (np. nadając sygnały informacyjne lub z okazji odświętnej obrzędowości zawodowej)
i poza nimi. Potwierdzają to relacje polskich etnomuzykologów: A. Dygacza, A. Kopoczka i P. Dahliga. W Zbiorach Fonograficznych IS PAN dostępne są również nagrania, które prezentują ich brzmienie.

Istnienie szklanych instrumentów rodzi jednak wiele pytań. Jak je tworzono? Jak i kiedy na nich  grano? Jakie były metody ich strojenia do grania zespołowego? Jaką pełniły funkcję w społecznościach hutniczych? Interesujący wydaje się być sam proces tworzenia instrumentu w konkretnym stroju (co wiąże się z modelowaniem szkła, tworzeniem otworów itp.), jak również praktyka grania oraz kontekst kulturowo-społeczny, gdyż instrumenty te nie były włączane w standardową produkcję hutniczą, a jako „wyjątkowy” przedmiot używane były podczas ważnych wydarzeń, prawdopodobnie obrzędów hutniczych, co kwalifikować można obecnie – zgodnie z myślą A. Dygacza – do przejawów folkloru grup zawodowych. Brak źródeł na gruncie polskim sprawia, iż w celu pogłębionej analizy szklanego instrumentarium, konieczne jest pozyskanie materiałów zagranicznych – jest to główny cel niniejszego działania naukowego.