dr Paweł Bem, IBL PAN, Migrująca translacja. „The Waste Land” T.S. Eliota w przekładzie Czesława Miłosza, 31 marca 2026, godz. 13:00, ONLINE
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Migrująca translacja. „The Waste Land” T.S. Eliota w przekładzie Czesława Miłosza
Czesław Miłosz był jednym z tłumaczy słynnego poematu T.S. Eliota. Pracował nad przekładem w Warszawie w czasie okupacji. Całość tłumaczenia pt. Jałowa ziemia ukazała się w miesięczniku „Twórczość” po wojnie, w październiku roku 1946. Miłosz pełnił już wówczas obowiązki dyplomatyczne jako attaché kulturalny konsulatu RP w Nowym Jorku. Ta encyklopedyczna informacja, choć prawdziwa, niewiele mówi o pracy polskiego poety nad kluczowym dziełem angielskiego modernizmu. W roku 1952, tym razem już jako wychodźca, który zerwał z rządem warszawskim i uzyskał azyl we Francji, Miłosz opublikował bowiem swój przekład powtórnie, choć w zmienionej znacznie postaci i pod innym tytułem. Z kolei kilka lat później, w roku 1958, przekład Miłosza-emigranta ukazał się po raz trzeci, w Nowym Jorku – i tym razem jako wariant odmienny, różniący się od dwu pozostałych. Wreszcie publikacja tomu Mowa wiązana z roku 1986 przyniosła kolejną publikację tłumaczenia – i nowy jego wariant, dość powiedzieć: nieostatni.
Podczas seminarium spróbujemy odpowiedzieć na kilka zasadniczych pytań: dlaczego Czesław Miłosz wielokrotnie powracał do dzieła Eliota? Co zmieniał w swoim przekładzie i jakie były uwarunkowania owych zmian? A także – co do naszej wiedzy o tym tekście wnosi odkryty niedawno okupacyjny czystopis tłumaczenia?
Dr Paweł Bem - historyk literatury, edytor, eseista