Sound Memories: The Musical Past in Late-Medieval and Early-Modern Europe

SoundMe. Kierownik projektu: prof. Karl Kügle (Utrecht), kierownik zespołu: dr hab. Paweł Gancarczyk prof. IS PAN


Zespół: dr hab. Paweł Gancarczyk prof. IS PAN (principal investigator), dr Antonio Chemotti (post-doc), mgr Bartłomiej Gembicki (PhD student).

tel. (+48 22) 50 48 282

Międzynarodowy projekt HERA realizowany jest wspólnie z badaczami w uniwersytetów w Utrechcie, Cambridge, Heidelbergu/Zurychu i Pradze. Partnerami projektu są zespoły muzyki dawnej: Anonymous III (Cambridge), La Morra (Bazylea), Schola Gregoriana Pragensis (Praga) i Trigon (Leiden), zespół muzyki improwizowanej Bastarda (Warszawa) i projekt kompozytorski Soundscape/Spacesound (Praga). Na czele SoundMe stoi prof. Karl Kügle (Utrecht), zaś kierownikami poszczególnych zespołów są prof. Susan Rankin (Cambridge), prof. Inga Mai Groote (Heidelberg/Zurych) i dr Lenka Hlávková (Praga) i dr hab. Paweł Gancarczyk (Warszawa). Przedmiotem badań są rozmaite formy obecności muzyki przeszłości w kulturze XIII–XVI wieku, rozpatrywane zarówno z punktu widzenia sposobów ich konserwacji, przekazywania i transformacji, jak i pełnionych funkcji religijnych i społecznych. Celem projektu jest przełamanie paradygmatu historii muzyki skoncentrowanej na śledzeniu zjawisk uznanych za nowoczesne i innowacyjne, z pominięciem tego co dawne, konserwatywne i niezmienne.

Zespół warszawski zajmuje się repertuarem muzycznym późnego średniowiecza i wczesnej nowożytności w Europie Środkowej (w tym w Polsce) oraz we Włoszech. Zagadnienia szczegółowe: (1) obecność gatunków muzyki „ars nova”, zwłaszcza politekstualnego motetu w Europie Środkowej XV i XVI wieku (Gancarczyk), (2) śpiewnik Valentina Trillera (Wrocław 1555) jako świadectwo muzycznej przeszłości Śląska (Chemotti), (3) twórczość psalmowa w Wenecji XVI–XVIII wieku (Gembicki).

Więcej informacji na stronie internetowej projektu.

 

Film dokumentalny o warsztatach, które odbyły się w Pradze i Warszawie w kwietniu 2018 r. z udziałem zespołu Anonymous III. Film wyprodukował Instytut Sztuki PAN przy współpracy Uniwersytetu Karola w Pradze. Zdjęcia i realizacja: Mateusz Trojan.

 

O projekcie i innych aktywnościach Zakładu Muzykologii na antenie Radia dla Ciebie opowiada prof. Paweł Gancarczyk (11 stycznia 2017 r.). O projekcie HERA na antenie Programu 2 Polskiego Radia - wywiad z prof. Pawłem Gancarczykiem dla „Magazynu europejskiego” (21 stycznia 2017 r.) oraz na łamach kwartalnika „Academia” - wywiad z prof. Pawłem Gancarczykiem (przeprowadzony 13 października 2017 r., opublikowany pod koniec grudnia 2017 r.)

 

Kronika aktywności zespołu warszawskiego:

  • 5-8 lipca 2018 r. uczestnicy projektu wzięli udział w Medieval and Renaissance Music Conference (MedRen 2018) w Maynooth w Irlandii. Antonio Chemotti wygłosił referat pt. „Hymn culture and enemies of the church in sixteenth-century Silesia” (5 lipca) oraz poprowadził jedną z sesji; Paweł Gancarczyk wygłosił referat „Polyphonic compositions in manuscript RC 4: A preliminary report” (7 lipca), w którym omawiał m.in. nowo odkrytą pieśń Piotra z Grudziądza - jej nagranie video: tutaj.
  • 2 lipca 2018 r. Antonio Chemotti wygłosił referat podczas warsztatów pt. „Preserving and transforming sound memories”, zorganizowanych przez projekt HERA w ramach International Medieval Congress w Leeds.
  • 29 czerwca 2018 r. Antonio Chemotti wziął udział w kolokwium badawczym „Musik vor 1600” w Weimarze, gdzie wygłosił referat pt. „Musical past and regionalism in early modern Silesia: The hymnbook of Valentin Triller (Wrocław 1555)”. Kolokwium zorganizowały instytuty muzykologii uniwersytetów w Weimarze-Jenie i Moguncji.
  • 12 czerwca 2018 r. Antonio Chemotti wygłosił wykład na Uniwersytecie w Ratyzbonie w ramach cyklu seminariów prowadzonych przez prof. Katelijne Schiltz. Tytuł wykładu: „Musical past and regionalism in early modern Silesia: The hymnbook of Valentin Triller (Wrocław 1555)”; nagranie video jednego z omawianych utworów: tutaj.
  • 8 czerwca 2018 r. w ramach IV Festiwalu Muzyki Dawnej im. Piotra z Grudziądza odbył się koncert partnera projektu - zespołu Bastarda. Muzycy zaprezentowali współczesne improwizacje inspirowane muzyką Piotra z Grudziądza. Koncert poprowadził Paweł Gancarczyk.
  • 31 maja-1 czerwca 2018 r. odbyło się w Utrechcie spotkanie robocze uczestników projektu, podczas którego przedstawiono dotychczasowe osiągnięcia poszczególnych zespołów i badaczy oraz przedyskutowano plany naukowe i publikacyjne. Sprawozdania z dotychczasowych prac złożyli wszyscy członkowie zespołu warszawskiego. Dokonano też prezentacji nagrań filmowych dokumentujących i promujących projekt, wyprodukowanych przez Instytut Sztuki PAN.
  • 28-29 maja 2018 r. członkowie zespołu warszawskiego wzięli udział w konferencji „Sound Memories: The Musical Past in Late-Medieval and Early-Modern Europe”, zorganizowanej w Utrechcie na zakończenie drugiego roku realizacji projektu. Antonio Chemotti wygłosił referat „Regionalism, musical past, and the cult of the saints in early modern Silesia: Valentin Triller's <Gar nichts schedlichs noch>” oraz poprowadził dyskusję okrągłego stołu „Musical performance as a heuristic tool: Possibilities and limitations”. Paweł Gancarczyk wygłosił słowo wstępne do koncertu zespołów La Morra i Bastarda „Petrus Wilhelmi de Grudencz - contrasting visions of the past” i wziął udział w dyskusji okrągłego stołu „Researching late-medieval and early-modern music today - does it matter?”. Bartłomiej Gembicki wygłosił referat „The memory of meaning(s). Polychorality in Venice nad its/our myths”.
  • 22 maja 2018 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 9 z cyklu „SoundMe”. Referat „Three Masses from the Jan of Lublin Tablature - scribes, cantus firmi, and compositional models” przedstawiła Marya Fancey - stypendystka Fulbrighta w Akademii Muzycznej w Krakowie i Instytucie Sztuki PAN. W seminarium wzięło udział 20 osób.
  • 16 maja 2018 r. odbył się w Grudziądzu koncert zespołu Schola Gregoriana Pragensis. Otworzył on IV Festiwal Muzyki Dawnej im. Piotra z Grudziądza. Koncert poprowadził z estrady Paweł Gancarczyk - był on powtórzeniem warszawskiego koncertu z dnia 15 maja 2018 roku. Zgromadził on ok. 100 słuchaczy.
  • 15 maja 2018 r. w ramach seminariów z cyklu „SoundMe” prof. Karl Kügle wygłosił wykład „The Koblenz fragments: a new source of late-medieval music, and the aesthetics of late 15th-century bookbindings”. Spotkanie poprowadził Antonio Chemotti. Wykładu wysłuchało 17 osób.
  • 15 maja 2018 r. w ramach Festiwalu „Warszawskie Spotkania Muzyczne” odbył się koncert zespołu Schola Gregoriana Pragensis - partnera projektu. Jego celem było zaprezentowanie wyników badań prowadzonych przez uczestników projektu, w tym mało znanych i nowo odkrytych kompozycji z XIV-XVI wieku. Komentarz do koncertu - zatytułowanego „Europejskie spotkania - trzy muzyczne stulecia” - wygłosił Paweł Gancarczyk. Koncert został zorganizowany przy współpracy z projektem SoundMe - wysłuchało go ok. 170 osób. Zapis filmowy jednego z utworów: tutaj.
  • 13 kwietnia 2018 r. odbyły się w Instytucie Sztuki PAN międzynarodowe warsztaty muzykologiczne z udziałem Jana Ciglbauera (Praga), Adama Mathiasa (Cambridge) i Antonia Chemottiego oraz zespołu Anonymous III. Warsztaty pt. „Preserving and transforming sound memories” poprowadził Paweł Gancarczyk. Wzięło w nich udział 25 słuchaczy. Relacja filmowa: tutaj.
  • 10 kwietnia 2018 r. Paweł Gancarczyk wygłosił na uniwersytecie w Bazylei wykład gościnny pt. „Petrus Wilhelmi de Grudencz (b. 1392) and the concept of Central Europe in musicological research”.
  • 10 kwietnia 2018 r. Antonio Chemotti wziął udział w międzynarodowych warsztatach muzykologicznych w Pradze pt. „Preserving and transforming sound memories” (warsztaty zostały powtórzone w Warszawie, w dn. 13 kwietnia 2018 r.).
  • 27 marca 2018 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 7 z cyklu „SoundMe”. Referat „Nowo odkryte msze Heinricha Fincka - źródła, styl i konteksty” wygłosił Grzegorz Kos (Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina).
  • 19-21 marca 2018 r. Paweł Gancarczyk uczestniczył w konferencji „Disiecta membra musicae. The study of medieval music manuscripts fragments, ca. 800-1500”, zorganizowanej przez Magdalen College w Oksfordzie. Wygłosił referat „Preserved or destroyed? Questions on the sources of local polyphony in 15th-century Central Europe”.
  • 14-15 marca 2018 r. zespół warszawski wziął udział w „HERA Mid-Term Conference” w Wiedniu. Antonio Chemotti wygłosił referat w ramach sesji „Uses of the past for identity construction and institutional embedding of norms and values”. Członkowie zespołu wzięli udział w szkoleniach i wykładach.
  • 27 lutego 2018 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 6 z cyklu „SoundMe”. Referaty wygłosili: Jan Ciglbauer (Praga) i Manon Louviot (Utrecht). W seminarium wzięło udział 16 osób.
  • 25-26 stycznia 2018 r. odbyło się w Heidelbergu kolejne spotkanie uczestników projektu, połączone z sympozjum, na którym swoje wyniki badań zaprezentowali Antonio Chemotti i Bartłomiej Gembicki. W spotkaniu - dotyczącym też planów wydawniczych i upowszechnieniowych - uczestniczył również Paweł Gancarczyk.
  • 7 grudnia 2017 r. Paweł Gancarczyk poprowadził lekcje związane z tematyką projektu w Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej I i II st. im. Fryderyka Chopina w Bytomiu. Wraz z Bartłomiejem Gembickim odbył również konsultacje z nauczycielami historii muzyki ze szkół w Bytomiu i Katowicach.
  • 27 listopada 2017 r. Paweł Gancarczyk przedstawił założenia projektu HERA podczas wykładu gościnnego w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Tbilisi.
  • 19-20 października 2017 r. w Radziejowicach pod Warszawą odbyło się spotkanie robocze uczestników projektu połączone z warsztatami z Ascoli Ensemble. Antonio Chemotti przedstawił referat na temat śpiewnika Valentina Trillera (1555), skupiając się na kontekstach religijno-społecznych jego powstania; sprawozdania z bieżących prac złożyli również Paweł Gancarczyk i Bartłomiej Gembicki. W części warsztatowej wykonano i umówiono utwory z XV i XVI w.  opracowane naukowo przez Chemottiego i Gancarczyka.
  • 10 października 2017 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 5 z cyklu „SoundMe”. Referat pt. „Claudio Monteverdi i <inne> nieszpory - mity i strategie w nagraniach muzyki dawnej” wygłosił Bartłomiej Gembicki. W seminarium wzięło udział 20 osób - badaczy i studentów.
  • 11-13 września 2017 r. Antonio Chemotti i Paweł Gancarczyk uczestniczyli we Wrocławiu w międzynarodowej konferencji pt. „Kultura muzyczna wrocławskich kościołów ewangelickich. Kształtowanie tradycji i muzyczna ekumenia”. Chemotti wygłosił referat „Valentin Triller's Ein Schlesich singebüchlein (Wrocław 1555)” (12 września), zaś Gancarczyk poprowadził trzy sesje konferencji.
  • 4-8 lipca 2017 r. uczestnicy projektu wzięli udział w 45th Medieval and Renaissance Music Conference w Pradze. Paweł Gancarczyk i Antonio Chemotti wygłosili referaty w ramach sesji panelowej poświęconej badaniom grupy praskiej i warszawskiej pt. „The polytextual motet in Central Europe and its long durée” (4 lipca), zaś Bartłomiej Gembicki wygłosił referat „Early music recording as mythography: Monteverdi and the 'other' Vespers” (8 lipca). Gancarczyk, Chemotti i Gembicki przewodniczyli również sesjom poświęconym muzyce XV i XVI wieku.
  • 3 lipca 2017 r. uczestnicy projektu spotkali się w Pradze, aby dokonać ewaluacji dotychczasowej działalności i omówić plany publikacyjne i konferencyjne; sprawozdanie z prac zespołu warszawskiego przedstawił Paweł Gancarczyk.
  • 20 czerwca 2017 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 4 z cyklu „SoundMe”. Referat pt. „Musical past and regionalism in Valentin Triller's Ein Schlesich singebüchlein (Wrocław 1555)” wygłosił Antonio Chemotti. W seminarium udział wzięło 17 osób - pracownicy i doktoranci Instytutu oraz zaproszeni goście.
  • 31 maja 2017 r. Antonio Chemotti wygłosił w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana w Monachium wykład pt. „The musical past in 16th-century Silesia”.
  • 16 maja 2017 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 3 z cyklu „SoundMe”. Referat „Wawelski rękopis Kk I.2 ze zbiorów wawelskich - historia, praktyka i nowe ustalenia” wygłosił mgr Jacek Iwaszko (Uniwersytet Warszawski). W seminarium uczestniczyli pracownicy i doktoranci Instytutu oraz zaproszeni goście.
  • 30-31 marca 2017 r. w Cambridge odbyło się kolejne spotkanie uczestników projektu, poświęcone ewaluacji dotychczas przeprowadzonych badań, omówieniu planów publikacyjnych i upowszechnieniowych. Antonio Chemotti zaprezentował referat poświęcony śpiewnikowi Valentina Trillera (Wrocław 1555), jego kontekstom kulturowym i wybranemu repertuarowi. Podczas seminarium poprowadzonego przez Davida Ebena (Praga) wykonano i omówiono różne wersje jednej z pieśni Petrusa Wilhelmiego de Grudencz zachowanej w źródłach XV i XVI w. (w tym w śpiewniku V. Trillera).
  • 28 lutego 2017 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 2 z cyklu „SoundMe”. Referat „Havete veduto che vi sia segni del cantar a dui chori? Muzyka i autorytet ksiąg liturgicznych w kościele św. Marka w Wenecji” wygłosił Bartłomiej Gembicki. W seminarium wzięło udział 25 osób - pracownicy i doktoranci IS PAN, zaproszeni goście i studenci.
  • 13 grudnia 2016 r. odbyło się w Instytucie Sztuki PAN seminarium 1 z cyklu „SoundMe”. Referat „Music for the dead in Italy, 1550-1650” wygłosił Antonio Chemotti. W seminarium uczestniczyli pracownicy i doktoranci Instytutu oraz zaproszeni goście (m.in. z Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego).
  • 1-2 grudnia 2016 r. miała miejsce w Heidelbergu interdyscyplinarna konferencja „The Authority of Materiality”, kończąca pierwszą fazę realizacji projektu. Bartłomiej Gembicki przedstawił referat „Havete veduto che vi sia segni del cantar a dui chori? Music and authority of the liturgical sources at St. Mark's in Venice”. Antonio Chemotti poprowadził jedną z sesji.
  • 27-29 listopada 2016 r. w Heidelbergu odbyło się piąte spotkanie uczestników projektu, podczas którego skoncentrowano się na zagadnieniach z zakresu studiów materialnych w naukach historycznych, a także na powiązaniu badań muzykologicznych z praktyką muzyczną (w dn. 29 listopada w spotkaniu wzięli udział wykonawcy z zespołu Ascoli Ensemble). Antonio Chemotti poprowadził dyskusję nt. społecznych aspektów funkcjonowania druków muzycznych oraz przygotował - wraz z Pawłem Gancarczykiem - transkrypcje do praktycznomuzycznej części spotkania
  • 28 października 2016 r. w Instytucie Sztuki PAN prof. Elżbieta Witkowska-Zaremba wygłosiła wykład pt. „Historical thinking in the late medieval music theory”. Wykładu wysłuchali uczestnicy projektu oraz zaproszeni goście.
  • 27-28 października 2016 r. w Instytucie Sztuki PAN odbyło się czwarte spotkanie wszystkich uczestników projektu zorganizowane przez zespół polski. Poświęcone ono było analizom źródeł w powiązaniu z ich typologią. Paweł Gancarczyk przedstawił referat wprowadzający pt. „Introduction to typology of musical sources”. Podczas seminarium w Gabinecie Zbiorów Muzycznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie Antonio Chemotti, Paweł Gancarczyk i Bartłomiej Gembicki przedstawili tamtejsze źródła powiązane z tematyką projektu.
  • 18-19 września 2016 r. w Pradze odbyło się trzecie spotkanie wszystkich uczestników projektu poświęcone zagadnieniom powiązania muzyki z rytuałami liturgicznymi, przestrzenią i architekturą. W wykładzie wprowadzającym do konferencji Paweł Gancarczyk przedstawił zagadnienie muzycznej identyfikacji Europy Środkowej XV i XVI wieku. W dalszej części spotkania Antonio Chemotti i Bartłomiej Gembicki w swoich referatach odnieśli się krytycznie do niektórych aspektów interpretacji obecności muzyki w liturgii i przestrzeni sakralnej, odwołując się do przykładów z terenu Włoch XVI i początku XVII wieku.
  • 15-16 września 2016 r. Paweł Gancarczyk uczestniczył w konferencji zamykającej program HERA „Cultural Encounters”, a zarazem otwierającej nowy program „Uses of the Past”, w ramach którego realizowany jest grant SoundMe. W spotkaniu zorganizowanym w Pradze uczestniczyli przedstawiciele 36 projektów z 19 krajów.
  • 30-31 sierpnia 2016 r. odbyło się w Cambridge spotkanie uczestników projektu poświęcone metodologii badań nad przeszłością, pamięcią i tradycją oraz wybranym problemom historiografii. Podczas jednego z seminariów Bartłomiej Gembicki wygłosił referat nt. rozumienia pojęć „szkoła wenecka” i „polichóralność wenecka” w piśmiennictwie muzykologicznym.
  • 11-12 lipca 2016 r. odbyło się w Utrechcie pierwsze spotkanie uczestników projektu, którego celem była prezentacja zakresów badawczych poszczególnych zespołów, wyznaczenie szczegółowych kierunków badań oraz zdefiniowanie głównych problemów metodologicznych. Zagadnienia te w odniesieniu do zespołu warszawskiego omówił Paweł Gancarczyk.